Σχετικά με τις εκπαιδευτ. ανάγκες

Μεταφρασμένα αποσπάσματα από το βιβλίο "Meeting the Educational Needs" (Ανταποκρινόμενοι στις εκπαιδευτικές ανάγκες) των Buckley S., και Bird G.

Περίληψη – Ένα εγχειρίδιο για δασκάλους, που προσφέρει βασικές πληροφορίες για το σύνδρομο Ντάουν, τις συνήθεις επιπτώσεις του και τις αναπτυξιακές προσδοκίες. Μια επισκόπηση της έρευνας σχετικά με την πρόοδο των παιδιών από τη γέννηση μέχρι το σχολείο εστιάζοντας στα ευρήματα που τονίζουν τους λόγους για τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία των παιδιών. Λεπτομέρειες σχετικά με την προσαρμογή του προγράμματος των μαθημάτων και μέθοδοι διδασκαλίας που θα βοηθήσουν τα σχολεία να ανταποκριθούν στις εκπαιδευτικές ανάγκες των παιδιών με σύνδρομο Ντάουν. Επίσης πληροφορίες και στρατηγικές για την ένταξη.

Ακοή – Όραση

Επειδή από καιρού εις καιρόν ενδέχεται το παιδί με σΝτ να έχει κάποιες διακυμάνσεις στην ακοή (οι οποίες άλλοτε οφείλονται σε ωτίτιδα, κρυολογήματα κ.λπ. και άλλοτε σε μη προφανείς αιτίες) γενικά το παιδί θα πρέπει να ενθαρρύνεται να κοιτάζει το δάσκαλο στο πρόσωπο όταν του μιλάει, ιδιαίτερα το στόμα, και θα πρέπει να κάθεται σε μπροστινό θρανίο, τόσο για λόγους ακοής όσο και για λόγους όρασης, αν τα θρανία είναι το ένα μετά το άλλο.

Τα γράμματα στον πίνακα πρέπει να είναι αρκετά μεγάλα για να μπορεί σίγουρα το παιδί να τα διαβάσει.

Αντίληψη του λόγου

Ανάλογα με το επίπεδο του κάθε παιδιού, ο αριθμός των πληροφοριών σε κάθε πρόταση που μπορεί να αντιληφθεί και να θυμάται το παιδί ποικίλλει. Ωστόσο, αν δοθεί χρόνος στο παιδί και οδηγίες για να επεξεργάζεται τις πληροφορίες που του παρέχονται, θα μπορεί να προσλαμβάνει, να αντιλαμβάνεται και να θυμάται όλο και περισσότερες συγκεντρωμένες σε μια πρόταση πληροφορίες. Μερικές φορές, κάτι που ο δάσκαλος μπορεί να αντιληφθεί ως ανυπακοή, είναι μόνο αδυναμία του παιδιού να θυμηθεί όλες τις οδηγίες και τις πληροφορίες που του δόθηκαν. Επομένως, οι πληροφορίες καλό είναι να συνοδεύονται και από οπτικά βοηθήματα που ενισχύουν την αδύναμη βραχυπρόθεσμη μνήμη του παιδιού.

Ανάγνωση

Οι μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά με σΝτ που μαθαίνουν να διαβάζουν προοδεύουν πολύ πιο γρήγορα και στη γενική εκφορά του λόγου. Μέθοδοι για τη διδασκαλία της ανάγνωσης υπάρχουν πολλές, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν η κάθε μια μόνη ή σε συνδυασμό. Παιδιά με σΝτ προσχολικής ηλικίας έχουν μάθει να διαβάζουν με χρήση οπτικού υλικού σε συνδυασμό με λέξεις και κατάφεραν να γίνουν λειτουργικοί αναγνώστες με τον τρόπο αυτό. Σε άλλα παιδιά χρησιμοποιήθηκε αυτή η μέθοδος αρχικά και στη συνέχεια εισήχθη η μέθοδος του συλλαβισμού και επίσης τα κατάφεραν. Ο μηχανισμός με τον οποίο μαθαίνουν τα παιδιά με σΝτ να διαβάζουν δεν είναι γνωστός, πάντως η απόκτηση αρχικά οπτικού λεξιλογίου αρκετών εκατοντάδων λέξεων έχει φανεί βοηθητική μέθοδος τόσο για τη μετέπειτα εξέλιξή τους στην ανάγνωση, όσο και για τη διόρθωση προβλημάτων εκφοράς του λόγου. Επίσης, ενδέχεται, όταν το παιδί μάθει τελικά να διαβάζει, από μέσα του να διαβάζει και να κατανοεί καλύτερα από ότι διαβάζει μεγαλόφωνα. Ως προς τη διδασκαλία μεμονωμένων φωνημάτων και συλλαβών προκειμένου να μάθει το παιδί να συλλαβίζει τις λέξεις, μελέτες έχουν δείξει ότι παιδιά με σΝτ που έχουν ήδη αναπτύξει ένα οπτικό λεξιλόγιο συνειδητοποιούν τη σχέση γράμματος και ήχου γύρω στην ηλικία των οκτώ με εννέα ετών. Όσα παιδιά τα καταφέρνουν με τη μέθοδο αυτή είναι σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων που μπορούν επίσης να γίνουν λειτουργικοί αναγνώστες μέσω της εκμάθησης οπτικού λεξιλογίου και άλλων πιο ειδικών μεθόδων.

Τα παιδιά που έχουν ήδη οπτικό λεξιλόγιο θα πρέπει να καθοδηγηθούν στην εκμάθηση φωνημάτων ξεκινώντας από το πρώτο γράμμα ή γράμματα μιας λέξης, τα δίψηφα φωνήεντα ή σύμφωνα και το τέλος των λέξεων.

Γραφή

Η ικανότητα γραφής με το χέρι, η γλώσσα και η ικανότητα αλληλουχίας των πληροφοριών συμβάλλουν στις δεξιότητες γραφής και είναι πεδία που παρουσιάζουν επιπλέον δυσκολίες σε παιδιά με σΝτ. Αν η ικανότητα γραφής με το χέρι δεν είναι ακόμη αρκετά ανεπτυγμένη στο παιδί, υπάρχει η δυνατότητα χρήσης ηλεκτρονικού υπολογιστή με κατάλληλες οδηγίες και προγράμματα. Μέχρι το παιδί να έχει πετύχει κάποιο επίπεδο ανάγνωσης και γραφής με το χέρι, ίσως χρησιμοποιεί τη βοήθεια κάποιου άλλου που γράφει για λογαριασμό του παιδιού σύνθετες προτάσεις ή κάνει χρήση καρτών με λέξεις, και τότε η προσπάθεια πρέπει να εστιαστεί στην απαιτητική διαδικασία της αλληλουχίας λέξεων και της δόμησης φράσεων. Παιχνίδια μνήμης με κάρτες και λέξεις όπου το παιδί τοποθετεί τη λέξη στη σωστή θέση το βοηθούν στην άσκηση της απομνημόνευσης.

Ανάγνωση και γραφή μπορούν να διδαχτούν ταυτόχρονα. Αν το παιδί έχει δυσκολίες στη γραφή, ενδέχεται ο ρυθμός της αναγνωστικής προόδου του να είναι πολύ πιο ταχύς.

Αν ένα παιδί κάνει συνεχώς λάθος στην ανάγνωση μιας λέξης, επιστρέψτε στη χρήση της κάρτας με τη λέξη και στην οπτική απομνημόνευση.

Η δημιουργία κινήτρων για να εξασκείται ένα παιδί στο γράψιμο μπορεί να είναι δύσκολη γιατί η γραφή είναι δύσκολο έργο γι' αυτό και το συνειδητοποιεί και το ίδιο διαπιστώνοντας τις ελλείψεις του σε δραστηριότητες της λεπτής κινητικότητας ίσως από νωρίς. Με εφικτούς στόχους, πολλούς επαίνους και καθημερινή εξάσκηση (ακόμη και με βοήθεια) υπάρχει βελτίωση. Οι δραστηριότητες που έχουν σχέση με το μολύβι και το χαρτί πρέπει να είναι ευχάριστες και πρέπει να αντισταθμίζονται αναπτύσσοντας την εμπιστοσύνη του παιδιού στον εαυτό του σε άλλα δημιουργικά πεδία, ιδιαίτερα εκείνα με αναπαραστάσεις στο χαρτί. Οι εργοθεραπευτές είναι οι πιο κατάλληλοι σύμβουλοι ως προς την πρόοδο του παιδιού στο πεδίο αυτό.

Για να γράψουν, τα παιδιά πρέπει να θυμούνται το γράμμα που θα γράψουν και να έχουν κάνει τόσες πρόβες στην αναπαραγωγή του ώστε να το γράφουν σχεδόν αυτόματα. Η ανάπτυξη εικόνων με τα γράμματα και τους αριθμούς και μοντέλων τους καθώς και η αναπαραγωγή τους σε οποιοδήποτε μέσο (άμμο, ρύζι, πλαστελίνη, χαρτί, στον αέρα, στον υπολογιστή, σε μαγικούς πίνακες, με μολύβι με κιμωλία, με κραγιόνια, με πινέλο κ.λπ.) είναι πολύτιμοι μέθοδοι.

Για γράμματα που δυσκολεύουν ιδιαίτερα το παιδί, μπορεί να σχεδιαστεί το γράμμα με κιμωλία στο πάτωμα ή να κολληθεί με χαρτί στο πάτωμα και να είναι πολύ μεγάλο. Ζητήστε από το παιδί να περπατήσει, να τρέξει και να πηδήξει πάνω στο γράμμα.

Μπορεί επίσης ο δάσκαλος, έχοντας το παιδί με γυρισμένη την πλάτη, να του γράφει το γράμμα στο κέντρο της πλάτης, ανάμεσα στους ώμους, το παιδί νιώθει το σχήμα, έπειτα πηγαίνει στον πίνακα και το γράφει.

Σε μεγάλα κομμένα γράμματα, το παιδί βάζει κόλλα και κολλά επάνω κάποιο υλικό (ξύλο, χαρτί, κ.λπ).

Αν το παιδί αντιστρέφει τα γράμματα, κόψτε πολλές φορές σε χαρτί το ίδιο γράμμα, δώστε τα στο παιδί δείχνοντάς του ποιο είναι το σωστό και ζητήστε του να τα βάλει όλα σωστά.

Το ιδανικό της ώρας της γραφής είναι ο μαθητής να κάθεται σε καρέκλα που θα του επιτρέπει να ακουμπά τα πόδια στο πάτωμα. Το χέρι πρέπει να μπορεί να στηρίζεται άνετα στο θρανίο σε γωνία 90 μοιρών. Το χαρτί πρέπει να τοποθετείται στην ίδια πλευρά του σώματος με το χέρι που γράφει.

Είναι πολύ βοηθητική η χρήση ειδικής λαβής στο μολύβι.

Ο τύπος του μολυβιού που βοηθά τον εκάστοτε μαθητή θα πρέπει να διερευνηθεί γιατί υπάρχουν παιδιά που μπορούν να γράψουν πολύ καλύτερα και πιο εύκολα με στυλό για παράδειγμα.

Αν το παιδί πιέζει υπερβολικά το χέρι του, τότε αυτό θα το πονά εύκολα. Χρησιμοποιώντας καρμπόν μπορείτε να καταλάβετε πόση πίεση ασκεί το παιδί όταν γράφει και να το κατευθύνετε ώστε να τη μειώσει.

Μερικά παιδιά νιώθουν μεγάλη ένταση όταν γράφουν. Ενθαρρύνετέ τα να κάθονται με ίσια την πλάτη και να χαλαρώσουν το χέρι και το βραχίονα πριν αρχίσουν, να το κουνήσουν μέχρι που να φαίνεται ότι έχει χαλαρώσει καλά. Όχι σταυρωμένα πόδια. Χαλάρωση στους σφιγμένους ώμους, μερικές βαθιές ανάσες.

Το μέγεθος των γραμμάτων να αλλάζει σταδιακά, ανάλογα με την πρόοδο και τη δυνατότητα του μαθητή.

Αν είναι ανάγκη, να χρησιμοποιούνται κουτάκια για τη γραφή των γραμμάτων ή των λέξεων προσαρμόζοντάς τα στο μέγεθος με το πέρασμα του χρόνου.

Αν το παιδί δεν θυμάται ότι πρέπει να αφήνει κενό ανάμεσα στις λέξεις, η χρήση ενός σημαδιού μπορεί να είναι ωφέλιμη για κάποιο καιρό.

Αν η επιφάνεια του θρανίου δυσκολεύει το παιδί στη γραφή, είναι χρήσιμο να γράφει πάνω σε υπόστρωμα από χαρτί.

Μαθηματικά

Το γεγονός ότι τα μαθηματικά θα είναι εξατομικευμένα για το παιδί δεν θα πρέπει να το εμποδίζει από το να συμμετέχει στο μάθημα μαθηματικών της τάξης και να συμπληρώνει ακόμα και φύλλα εργασία της τάξης, αρκεί να έχει βοήθεια από συνοδό-βοηθό, εφόσον το χρειάζεται.

Παράδειγμα του Άλιστερ: Σε ηλικία εννέα ετών μπορούσε να προσθέτει και να αφαιρεί μέχρι το πενήντα και να μετράει επίσης από το 1 έως το 50. Μπορούσε να κάνει μια σελίδα προσθέσεων με δεκάδες και μονάδες μόνος του, χρησιμοποιώντας μολύβι, χαρτί και άβακα (μόνο με τον άβακα). Με τη βοήθεια της συνοδού, συμπλήρωνε κάποιες φωτοτυπίες από αυτές που είχε και η υπόλοιπη τάξη. Η συνοδός είπε:

Μερικές φορές αναρωτιόμουν τι κάναμε γιατί πολλή από τη δουλειά της τάξης ήταν πολύ πάνω από το επίπεδό του ως προς τα μαθηματικά. Θέλει όμως να κάνει ότι και οι άλλοι κι έτσι τον βοηθάω να το κάνει. Εχθές το φύλλο εργασίας είχε χεράκια με κάρτες και τα παιδιά έπρεπε να δουλέψουν με τις ποσότητες του + και του – σε σχέση με τις διπλανές κάρτες. Αυτό του άρεσε πολύ και έκανε μερικά μόνος του, κάτι που πραγματικά με εξέπληξε.

Η εξήγηση των συμβόλων και των κανόνων πρέπει να είναι πολύ σαφής στο παιδί αλλά μην επιμείνετε αυστηρά στον κανόνα αλλά στον προς εκμάθηση στόχο. Μερικές φορές τα παιδιά με σΝτ κατανοούν αυτό που κάνουν αφού έχουν ήδη εξασκηθεί σε ένα δομημένα σύνολο κανόνων ή πλαίσιο.

Αν και η εμπειρία έχει δείξει ότι τα επιτεύγματα των παιδιών σε επίπεδο ανάγνωσης και γραφής μπορεί να είναι εξαιρετικά, κάτι που δεν ισχύει ποτέ στον ίδιο βαθμό για τα μαθηματικά (αν και μέχρι πρότινος το βάρος δινόταν μόνο στη γλώσσα και δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τα μαθηματικά), ενθαρρύνουμε τους γονείς και τους δασκάλους να θέτουν υψηλούς στόχους και ως προς τα μαθηματικά, έχοντας όμως υπόψη τους ότι στην πλειοψηφία τους τα παιδιά τα καταφέρνουν καλύτερα στο μάθημα της γλώσσας.

Η εμπειρία μας από το Χαμσάιρ

Ξεκινώντας από το γενικό σχολείο

Στην κομητεία του Χαμσάιρ υπάρχουν περίπου 50 παιδιά με σΝτ που παρακολουθούν το γενικό σχολείο της περιοχής τους. Από τη μελέτη που κάνουμε τα τελευταία τρία χρόνια ήταν πολλές οι εμπειρίες που κερδίσαμε από τη διαδικασία της ένταξης και περάσαμε εξαιρετικά καλά καθώς τα περισσότερα από τα παιδιά τα πάνε στο σχολείο πολύ καλύτερα από ότι θα τολμούσαμε να ελπίσουμε. Εδώ περιλαμβάνουμε τις ιστορίες μερικών παιδιών για να περιγράψουμε την πρόοδό τους.

Όλα τα παιδιά στο Χαμσάιρ τα πάνε καλά προς το παρόν, σε διαφορετικούς βαθμούς το καθένα και έχοντας ξεπεράσει διαφορετικά προβλήματα. Σχεδόν όλα τα παιδιά πάνε στο γενικό σχολείο της γειτονιάς τους και για κάθε φορά αυτή ήταν η πρώτη εμπειρία της εκπαίδευσης παιδιού με σΝτ. Ο ενθουσιασμός τόσων πολλών σχολείων και δασκάλων είναι κάτι πολύ ενθαρρυντικό. Εντυπωσιαστήκαμε πραγματικά από τον τρόπο που αντιμετωπίζει κάθε σχολείο τις ανάγκες των μαθητών. Οι περισσότεροι δάσκαλοι κατάφεραν να προσαρμόσουν με επιτυχία το πρόγραμμα χωρίς ανάγκη εξωτερικής βοήθειας. Πολλά σχολεία, παρότι πρόθυμα να προσφέρουν το καλύτερο στην εκπαίδευση του παιδιού, φοβούνταν ότι δεν είχαν τις απαραίτητες γνώσεις και ικανότητες για να το κάνουν. Η δική μας άποψη είναι, μετά από εμπειρία τριών ετών, ότι τα περισσότερα από αυτά είχαν και τις γνώσεις και τις ικανότητες και κάνουν εξαιρετική δουλειά.

Μια δασκάλα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με περίπου 30 χρόνια εμπειρία περιέγραψε πώς το να έχει ένα παιδί με σΝτ στην τάξη της ήταν η εμπειρία που της πρόσφερε τις μεγαλύτερες ανταμοιβές στην καριέρα της. Μια άλλη δασκάλα είπε ότι το γεγονός ότι είχε στην τάξη της ένα εξάχρονο αγόρι με σΝτ της θύμισε για ποιο λόγο είχε γίνει δασκάλα και ανανέωσε το ενδιαφέρον της για το επάγγελμά της. Τόνισε την θετική επίδραση που είχε αυτό το παιδί για τους συμμαθητές του και πώς όλη η τάξη απολάμβανε τη μάθηση ως ομάδα, καθώς το ένα παιδί μοιραζόταν με τα υπόλοιπα τα επιτεύγματά του.

Αυτές οι εμπειρίες ένταξης θεωρούνται επιτυχημένες τόσο για τους δασκάλους όσο και για τους γονείς, αλλά εμείς ξέρουμε ότι κάποια μέλη του προσωπικού των σχολείων ένιωσαν παρατημένα και κάποιες φορές θα ήθελαν να έχουν πιο οργανωμένη υποστήριξη, ακόμη και επιβράβευση και ενθάρρυνση, από τους προϊσταμένους τους. Στο Χαμσάιρ τα παιδιά συνήθως έχουν συνοδό-βοηθό για άτομα ειδικές ανάγκες για να υποστηρίζει τα παιδιά. Η ειδική εκπαίδευση προς αυτούς τους βοηθούς ήταν ελάχιστη και οι περιοδεύοντες ειδικοί εκπαιδευτικοί που υπάρχουν είναι επίσης πολύ λίγοι.

Συμφωνούμε με τις απόψεις πολλών δασκάλων ότι θα ωφελούνταν αν είχαν πρόσβαση σε υποστήριξη από ειδικούς και ότι οι συνοδοί-βοηθοί θα έπρεπε να έχουν μεγαλύτερη εκπαίδευση. Ωστόσο, δεν είμαστε σίγουροι ότι αυτή η υποστήριξη θα έπρεπε να προέρχεται από προσωπικό ειδικών σχολείων. Είχαμε κάποιες άσχημες εμπειρίες όταν το προσωπικό από ειδικά σχολεία έδωσε ακατάλληλες συμβουλές: οι προσδοκίες τους γι' αυτό που μπορούν να πετύχουν τα παιδιά είναι συχνά πολύ χαμηλές και το πρόγραμμα και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται στα ειδικά σχολεία είναι πολύ διαφορετικά από εκείνα που θα πρέπει να εφαρμοστούν στα γενικά σχολεία.

Τα σχολεία στο Χαμσάιρ υπήρξαν πρωτοπόρα. Αυτό ήταν κάτι πολύ καλό, γιατί το μόνο που έκαναν ήταν απλά να προσαρμόσουν τις συνήθεις τεχνικές διδασκαλίας τους και τα πράγματα πήγαν καλά. Κάθε παιδί είναι πλέον πλήρως ενταγμένο στην τάξη του, όπου η ατμόσφαιρα και οι προσδοκίες έχουν οριστεί με βάση την πλειοψηφία. Δεν πιστεύουμε ότι τα παιδιά θα είχαν κάνει την ίδια πρόοδο σε ειδική "μονάδα" ή "τάξη" μέσα στο σχολείο όπου η "γενική" κουλτούρα είναι πολύ διαφορετική και όπου το προσωπικό, εάν έχει μεταφερθεί εκεί από ειδικά σχολεία, ενδέχεται και πάλι να έχει πολύ χαμηλές προσδοκίες και να καθιερώσει ένα πολύ "ειδικό πρόγραμμα μαθημάτων".

Υπήρξαν μερικές περιπτώσεις παιδιών που μεταφέρθηκαν στο γενικό σχολείο από ειδικά σχολεία για παιδιά με σοβαρές και μέσες μαθησιακές δυσκολίες και σε όλες τις περιπτώσεις αυτές, ενώ η πρόοδος των παιδιών στα ειδικά πλαίσια ήταν ελάχιστη ή μικρή, στα γενικά σχολεία ήταν πολύ μεγαλύτερη και τα παιδιά εντάχθηκαν καλά στο νέο τους πλαίσιο.

Στις περιπτώσεις αυτές δεν θα υπήρχε αυτό το αποτέλεσμα, αν δεν υπήρχαν δάσκαλοι πρόθυμοι να προσπαθήσουν και να κάνουν το καλύτερο δυνατό για το παιδί, γονείς έτοιμοι να αγωνιστούν για το παιδί τους και συντονισμένη προσπάθεια ανάμεσα στο σχολείο και την οικογένεια.

Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Τα όλο και περισσότερα παιδιά που εντάσσονται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση έχουν επίσης επιτυχία, αρκεί βεβαίως το σχολείο να τα θέλει. Τα περισσότερα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης έχουν τμήμα ειδικών αναγκών και θεωρούν ότι τα δικά μας παιδιά δεν είναι σαφώς τα λιγότερο ικανά από τους μαθητές τους σε όλα τα πεδία των μαθημάτων. Αν το σχολείο αντιμετωπίζει τους μαθητές του ως ξεχωριστά άτομα, κάθε ένα με το δικό του προφίλ ικανοτήτων, τότε τα παιδιά μας εντάσσονται καλά. Δύο από τα σχολεία αυτά, με τα οποία είμαστε σε επαφή, έχουν εκπαιδευτικά σεμινάρια και για τα άλλα σχολεία. Ένα άλλο σχολείο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μάς ρώτησε αν ξέρουμε και άλλα παιδιά που θα μπορούσε να πάρει και είναι τόσο ευχαριστημένοι εκεί από την εμπειρία τους των δύο ετών που ξεκίνησαν μια ομάδα υποστήριξης για τους συνοδούς-εκπαιδευτικούς άλλων σχολείων της περιοχής τους.

Πώς μπορεί να διασφαλιστεί η επιτυχία στα γενικά σχολεία

Πλήρη μέλη του σχολείου – Στάση

Τα παιδιά πρέπει να είναι πλήρη μέλη του σχολείου και της τάξης τους, ακριβώς όπως και τα υπόλοιπα παιδιά.

Για να είναι επιτυχημένη η ένταξη, ο πιο σημαντικός παράγοντας είναι η στάση του προσωπικού του σχολείου. Αν το σχολείο πιστεύει στη φιλοσοφία της ένταξης, τότε θα υπάρχει επιτυχία. Οι στάσεις είναι πιο σημαντικές από το βαθμό της αναπηρίας. Έχουμε δει παιδιά με σοβαρές αναπηρίες να πετυχαίνουν σε σχολεία που είναι επιθυμητά και εξαιρετικά ικανά παιδιά να αποτυγχάνουν σε σχολεία όπου είναι ανεπιθύμητα. Είναι πολύ σημαντικό τα παιδιά να είναι επιθυμητά και να τους αποδίδεται αξία, όποιο σχολείο κι αν παρακολουθούν. Τα παιδιά μερικές φορές αντιλαμβάνονται αδιόρατες νύξεις από μέλη του προσωπικού που ίσως τα υποτιμούν, ή από συμμαθητές τους, και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να αντιμετωπίζονται ως επισκέπτες στην τάξη και όχι ως πλήρη μέλη. Μερικές φορές οι νύξεις δεν είναι και τόσο αδιόρατες, αλλά εκφράζονται και λεκτικά με διάφορους τρόπους και, στις περιπτώσεις αυτές, τα παιδιά μπορούν να απομονωθούν, ιδιαίτερα αν εργάζονται σε ατομική βάση, γεγονός που εμποδίζει την αλληλεπίδρασή τους με τα μέλη της τάξης τους. Σας παρακαλούμε να προσέξετε και να δείξετε ευαισθησία σε παρόμοιες ενδείξεις αρνητικής στάσης που θα μπορούσαν να κάνουν το παιδί δυστυχισμένο και μη συνεργάσιμο. Μερικές φορές οι συμπεριφορές μπορούν να αποδοθούν σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του παιδιού και έλλειψη δεξιοτήτων ενώ στην πραγματικότητα είναι συνέπεια του περιβάλλοντος στο οποίο βρίσκεται το παιδί. Άτομα που απλώς επισκέπτονται την τάξη συνήθως αντιλαμβάνονται πολύ εύκολα παρόμοιους παράγοντες, για παράδειγμα, ο τρόπος με τον οποίο μιλάνε οι άλλοι για τα παιδιά, συχνά ακόμα και μπροστά τους, το να υπάρχει η ανοιχτή παραδοχή ότι οι άλλοι συχνά δεν έχουν το χρόνο για να ακούσουν αυτό που έχει να πει το παιδί, η επιλογή ακατάλληλων δραστηριοτήτων που απομακρύνει τα παιδιά από την τάξη και το να μην τα θεωρούν ως ισότιμο μέλος της τάξης.

Ευτυχώς, σε γενικές γραμμές ανακαλύπτουμε ότι τα ίδια τα παιδιά είναι οι καλύτεροι συνήγοροι του εαυτού τους και συνήθως εκπλήσσουν τους πάντες με την πρόοδό τους. Πολλά σχολεία ήταν επιφυλακτικά στην αρχή, αλλά μόλις γνώρισαν τα παιδιά και συνειδητοποίησαν ότι ήταν σε θέση να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους, η επιφυλακτικότητα έγινε εμπιστοσύνη και ενθουσιασμός. Σπάνια συναντάμε περιπτώσεις όπου τα παιδιά γίνονται αντικείμενο εκφοβισμού ή πειραγμάτων από άλλα παιδιά. Οι περισσότεροι δάσκαλοι αναφέρουν ότι η εμπειρία του να έχουν ιδιαίτερα παιδιά στο σχολείο ήταν θετική για όλους. Η έρευνά μας έδειξε ότι τα ακόλουθα χαρακτηριστικά είναι εκείνα που χαρακτηρίζουν τα γενικά σχολεία που έχουν επιτυχία στην εκπαίδευση μαθητών με ειδικές ανάγκες:

1. Αποτελεσματική ηγεσία από έναν επικεφαλής δάσκαλο που είναι αφοσιωμένος στην ικανοποίηση όλων των μαθητών
2. Πίστη στα μέλη του προσωπικού ότι μπορούν να ανταπεξέλθουν στις ειδικές ανάγκες των παιδιών.
3. Μια αίσθηση αισιοδοξίας ότι όλοι οι μαθητές μπορούν να πετύχουν.
4. Διευθετήσεις για υποστηρικτικό προσωπικό (συνοδό-βοηθό).
5. Απόφαση να προσφέρεται ένα ευρύ και ισορροπημένο πρόγραμμα μαθημάτων για όλα τα παιδιά.
6. Συστηματικές διαδικασίες για την παρακολούθηση και την ανασκόπηση της προόδου.

Συνετή χρήση της βοήθειας

Είναι σημαντικό οι βοηθοί να μην περνούν όλο το χρόνο τους με τα παιδιά με σΝτ διότι αυτό μπορεί τελικά να τα εμποδίσει να γίνουν αποδεκτά ως ανεξάρτητα και πλήρη μέλη της τάξης. Ωστόσο, τα πρώτα χρόνια πρέπει να υπάρχει διαθέσιμο ένα υψηλό επίπεδο υποστήριξης γιατί δεν είναι προβλέψιμες οι στιγμές που θα είναι απαραίτητη η βοήθεια.

Συχνά, τα παιδιά με σΝτ μπορούν να δουλέψουν πιο εύκολα αν συμπεριληφθούν σε δομημένη ακαδημαϊκή εργασία, εφόσον αυτή η εργασία έχει προσαρμοσθεί κατάλληλα, από ότι σε λιγότερο δομημένες δραστηριότητες όπως μαθήματα τέχνης, μουσική, παιχνίδια και γυμναστικές ασκήσεις. Οι προσδοκίες και οι κανόνες σε μη δομημένες καταστάσεις ποικίλλουν και δεν είναι ποτέ πολύ σαφείς και τα παιδιά πρέπει να μάθουν τι να κάνουν, πότε και πώς να το κάνουν. Δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι χρειάζονται βοήθεια μόνον όταν ασχολούνται με ακαδημαϊκού τύπου εργασίες. Το να μάθουν την κατάλληλη συμπεριφορά για όλες τις περιστάσεις που συναντούν στο σχολείο μπορεί να είναι μια πρόκληση και οι συνοδοί-βοηθοί μπορεί να είναι απαραίτητοι για να καθοδηγούν τα παιδιά σ' αυτές τις περιπτώσεις.

Τα παιδιά με σΝτ σπάνια είναι τα πιο καθυστερημένα στην τάξη σε όλα τα πεδία της ανάπτυξης, έτσι οι συνοδοί-βοηθοί μπορούν να δουλεύουν με μια ομάδα παιδιών για τις περισσότερες δραστηριότητες. Αυτό μας κάνει να προτείνουμε κάθε τάξη να έχει ένα βοηθό που θα υποστηρίζεται από δάσκαλο ειδικής αγωγής και στην περίπτωση πολλά και από τα άλλα παιδιά θα ωφεληθούν – παιδιά τα οποία δεν παίρνουν επί του παρόντος αυτήν την έξτρα βοήθεια.

Τα παιδιά μπορεί να έχουν κάποιες ανάγκες οι οποίες μπορούν να ικανοποιηθούν μόνον σε επίπεδο ατομικού μαθήματος, για παράδειγμα λογοθεραπεία για τη βελτίωση της άρθρωσης. Αν οριστεί αυτό να γίνεται μέσα στο κανονικό πρόγραμμα μαθημάτων, τα παιδιά θα πρέπει να εξαιρεθούν από κάποιο μάθημα, κάτι που θα πρέπει να γνωρίζουν. Αν οι δάσκαλοι δίνουν οδηγίες στους βοηθούς να ολοκληρώνουν την εργασία σε ώρες που θεωρούν ότι η τάξη ολοκληρώνει μια δραστηριότητα την οποία τα παιδιά με σΝτ βρίσκουν εξαιρετικά δύσκολη ή αν στους βοηθούς έχει δοθεί η ευελιξία και η διάκριση για να εντάσσουν τη μεμονωμένη εργασία εκεί που ταιριάζει με τον τρόπο που θεωρούν κατάλληλο, μπορεί να αποφευχθεί η απώλεια μιας συγκεκριμένης δραστηριότητας σε μόνιμη βάση.

Προσαρμογή του προγράμματος των μαθημάτων

Η προσαρμογή του προγράμματος των μαθημάτων προσφέρει διαφορετικές προκλήσεις, ανάλογα με την ικανότητα, την ηλικία και τη συμπεριφορά των παιδιών. Γενικά θεωρείται ότι όσο μεγαλύτερο είναι το κενό στις ακαδημαϊκές δεξιότητες, τόσο πιο δύσκολη είναι η προσαρμογή. Για παιδιά που έχουν μπει σε πρόγραμμα ένταξης από τα πέντε αυτή η πρόκληση μπορεί να είναι μικρότερη από ότι αναμένεται. Θα έχουν ωριμάσει σταδιακά και θα έχουν μάθει τα πρότυπα συμπεριφοράς και τις συνήθειες εργασίας που αναμένονται όσο μεγαλώνει η ηλικία και η πρόοδος στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, παρότι κάποιες από τις ακαδημαϊκές δεξιότητές τους μπορεί να είναι πίσω από εκείνες των συνομηλίκων τους.

Το πιο αποτελεσματικό μοντέλο για την πρόσβαση στο πρόγραμμα είναι να συμμετέχει στο καθημερινό μάθημα της τάξης με στόχους εργασίας προσαρμοσμένους στο επίπεδό του, αλλά και με την ευελιξία να γίνονται αλλαγές για να ικανοποιούνται κατάλληλα οι ιδιαίτερες ανάγκες του παιδιού. Με αυτό το μοντέλο σε λειτουργία, τα παιδιά θεωρούνται ως μέλη της τάξης με ίσους όρους και δικαιώματα, γνωρίζουν απολύτως τα θέματα που διδάσκονται τα άλλα παιδιά, μπορούν να μοιραστούν γνώσεις, συζητήσεις και αστεία μέσα στην τάξη και δεν κουβαλάνε το στίγμα ότι είναι διαφορετικά επειδή δουλεύουν σε ένα ξεχωριστό πρόγραμμα. Η εργασία μέσα στην κανονική τάξη μειώνει το στίγμα της ανάγκης για βοήθεια, ιδιαίτερα αν οι βοηθοί ή οι δάσκαλοι δουλεύουν με μια ομάδα παιδιών και έτσι τα παιδιά έχουν τα κατάλληλα μοντέλα ρόλων. Από την εμπειρία μας γνωρίζουμε ότι τα παιδιά που εντάσσονται στην τάξη με αυτόν τον τρόπο έχουν και καλύτερη ακαδημαϊκή πρόοδο. Οι προσδοκίες για τη συμπεριφορά ανεβαίνουν και μπορούν να ακούνε και να έχουν την ευκαιρία να κατανοήσουν το περιεχόμενο μαθημάτων που το προσωπικό ίσως δεν περίμενε από αυτά να κατανοήσουν και βεβαίως να ωφεληθούν από αυτό.

Οι πιο κάτω σημειώσεις, γραμμένες από τη δασκάλα της τάξης της Λουίζ, δίνουν ένα τυπικό παράδειγμα της ένταξης της την πρώτη χρονιά στο σχολείο.

Εισαγωγή

Με γενέθλια τον Αύγουστο, η Λουίζ άρχισε το σχολείο το Σεπτέμβριο του 1990, ένα χρόνο αργότερα από ότι συνηθίζεται. Ενσωματώθηκε απολύτως στη τάξη, στο βαθμό που το επιτρέπει η αναπηρία της.

Μαθησιακές δυσκολίες

Μικρού μεγέθους. Αρχικά πρόβλημα στο λόγο – τώρα μιλάει πολύ πιο καθαρά – πολλή υποστήριξη από λογοθεραπευτή. Οι εργασίες λεπτής κινητικότητας απαιτούν πολλή δουλειά - προοδεύει συνεχώς. Μερικές φορές δεν συγκεντρώνεται και η προσοχή της αποσπάται εύκολα. Μπορεί να είναι πολύ πεισματάρα!!! Για τις περισσότερες εργασίες δουλεύει έχοντας δίπλα το βοηθό. Σύντομα θα χρειαστεί η βοηθός να "κάνει λίγο πίσω".

Προετοιμασία

Πολύ θετική στάση απέναντι στο σχολείο. Το προσωπικό και τα παιδιά έχουν την τάση να επιτρέπουν στη Λουίζ λίγο μεγαλύτερη χαλαρότητα από ότι σε άλλα παιδιά. Είναι σχετικά ανεξάρτητη, αλλά όταν χρειάζεται, η συνοδός είναι παρούσα. Οι γονείς πολύ υποστηρικτικοί, βοηθούν με επιπλέον εργασίες, όταν χρειάζεται. Πρόγραμμα για γραφή που οργανώθηκε από ομάδα υποστήριξης με επικεφαλής τη Lois Marshall.

Διαχείριση ένταξης

Συνεργασία με όλους όσοι δουλεύονται με τη Λουίζ υπό τη δική μου καθοδήγηση. Δεν έχουν δοθεί συγκεκριμένες οδηγίες, απλά η κανονική εργασία, προσαρμοσμένη στις δυνατότητες της Λουίζ.

Πρόγραμμα μαθημάτων

Ο βαθμός δυσκολίας, η ποσότητα του απαιτούμενου χρόνου ή το μέγεθος της εργασίας τροποποιημένα για να ταιριάζουν.

Συμπεριφορά

Ως προς τη συμπεριφορά, προσδοκίες όπως και από την υπόλοιπη τάξη.

Πρόοδος στο σχολείο

Φιλική με όλους και αυτοί μαζί της, μετά τις αρχικές προσπάθειες να της φερθούν σα να είναι μωρό, "φυσιολογικές" δραστηριότητες και σχέσεις στην αυλή και αλλού. Η Λουίζ σιχαίνεται να της χαλάνε τη ρουτίνα.

Συνεχίζοντας το σχολείο

Το επίπεδο των ικανοτήτων των παιδιών με σΝτ από μόνο του δεν είναι αρκετός λόγος για να επαναλάβουν τα παιδιά μια τάξη στο σχολείο και η επανάληψη μπορεί να είναι μια αρνητική εμπειρία από την οποία θα κερδίσουν λίγα και θα χάσουν πολλά, κυρίως τους φίλους τους. Τα παιδιά με σΝτ ωριμάζουν και αναπτύσσονται ανάλογα με τις προσδοκίες που έχουν από αυτά και μαθαίνοντας από τα παιδιά μαζί με τα οποία αναπτύσσονται.

Οι ακόλουθες οδηγίες για την επιτυχημένη ένταξη μαθητών με ειδικές ανάγκες σε κανονική τάξη αναπτύχθηκαν στις ΗΠΑ και εμείς υποστηρίζουμε όλες αυτές τις συστάσεις με βάση τη δική μας εμπειρία από δουλειά σε σχολεία:

Ορισμός σταθερής ώρας συνάντησης – σε εβδομαδιαία βάση – μεταξύ δασκάλου και συνοδού-βοηθού.
Εξήγηση των κανόνων της τάξης και των συνεπειών.
Παροχή σαφών οδηγιών.
Εξατομίκευση οδηγιών.
Άμεσες οδηγίες όταν πρόκειται για την απόκτηση μιας νέας δεξιότητας - όχι ανεξάρτητη δουλειά αν δεν φτάσει να αναμένεται ποσοστό επιτυχίας 80% στην πρώτη απόπειρα.
Υψηλό επίπεδο αλληλεπίδρασης και ανατροφοδότησης.
Συνεργασία με συνομηλίκους – βοήθεια από αυτούς.
Ανάπτυξη θετικών σχέσεων με γονείς.
Συμφωνίες για τις συμπεριφορές-στόχους.
Να αναγνωρίζεται συχνά η θετική συμπεριφορά του μαθητή.

Ηλιαχτίδα

Διαδόχου Παύλου 17, 15452 Ψυχικό Αθήνα
Τηλ.210 6713949
Fax.210 6743033
e-mail: info@iliaktida.gr

Λίστα Ενημέρωσης

Συμπληρώστε τα στοιχεία σας αν επιθυμείτε να σας ενημερώνουμε για τις δραστηριότητες ή τα νέα μας

Αναζήτηση

Αναζητήστε ανάμεσα στα κείμενα που υπάρχουν στην ιστοσελίδα μας